multiAN 
Reprezentanci polskich firm również powinni ruszyć do Włoch – nie tylko jako kibice, ale by wykorzystać sytuację gospodarczą. Włochy nie są już krajem będącym w permanentnym zastoju, jeśli nie kryzysie. Nie – gwiazda Włoch przyćmiewa nawet Hiszpanię w tempie rozwoju wśród dużych gospodarek strefy Euro. Silny popyt wewnętrzny, stabilny handel międzynarodowy dzięki sektorom jak przemysł maszynowy czy farmaceutyczny oraz rozkręcanie się niezbędnych inwestycji – to panorama możliwości dla polskich eksporterów na dużym, bliskim i pewnym rynku włoskim.
Podsumowanie
• Włochy są gospodarzem Zimowych Igrzysk Olimpijskich Milano Cortina 2026 i występują też jako zwycięzca – nie tylko w aspekcie zysków z organizacji igrzysk (te jak uczą ostatnie duże imprezy nie zawsze są pewne), ale prezentując się jako kraj w znacznie lepszej niż jeszcze kilka lat temu sytuacji gospodarczej, wspieranej przez odporne: przemysł, zatrudnienie i handel.
• Tak – Włochy po pandemii i kolejnych kryzysach (m.in. energetycznym) wyszły z tarczą, stopniowo poprawiając swoją sytuację fiskalną: Włochy odnotowały najwyższy średni wzrost na mieszkańca wśród dużych gospodarek europejskich od czasu Covid-19, wyprzedzając nawet Hiszpanię. Handel (popyt wewnętrzny) również był odporny, pomimo zwiększonej niepewności, co częściowo ochroniło gospodarkę przed ryzykiem zewnętrznym. Nadwyżka handlowa osiągana poza UE spadła w 2025r. (roku wojen handlowych) tylko o 1,5 mld EUR w porównaniu z rokiem poprzednim, dzięki odporności strony sektorów o wysokiej wartości, takich jak metale, produkty farmaceutyczne oraz maszyny i urządzenia. Podwyższone ratingi państwowe i najniższe od 2008 r. spready między rentownościami włoskich i niemieckich obligacji skarbowych (BTP-Bund) sygnalizują większe zaufanie rynków do wiarygodności polityki Włoch i średnioterminowej stabilności zadłużenia, tworząc korzystne warunki finansowe.
• Stabilność polityczna była głównym czynnikiem wpływającym na zmniejszenie spreadów rządowych, do czego przyczyniły się również inicjatywy UE. Obecny rząd jest na dobrej drodze, aby być tym najdłużej sprawującym władzę w najnowszej historii, potencjalnie utrzymując też silne poparcie przed wyborami w 2027 r. Stabilna sytuacja polityczna sprzyja realizacji w terminie polityki gospodarczej i pomaga zapobiegać sytuacji, w której premia za ryzyko polityczne zniwelowałaby pozytywne skutki NGEU (w Polsce – KPO). Szacujemy, że od 2021 r. NGEU przyczynił się do wzrostu PKB średnio o 0,25 pp rocznie i wzmocnił pozycję fiskalną, co przełożyło się na dodatkowe zawężenie spreadów o 50 pb. Jednak sprzyjające warunki fiskalne słabną, ponieważ dotacje, które obecnie łagodzą deficyt poprzez zaliczanie ich do dochodów fiskalnych, wygasną w 2026 r., a presja utrzymuje się, ponieważ odsetki od zadłużenia pozostają na wysokim poziomie około 3,7% PKB.
• Wyzwania strukturalne wciąż we Włoszech występują – znaczna część opisywanej poprawy wystąpiła na początku okresu lub związana była z czynnikami tymczasowymi. Stąd silniejsza obecnie pozycja makrofinansowa stanowi sprzyjające tło do rozwiązywania długotrwałych problemów. Jakich? Wydajność i wskaźnik aktywności zawodowej praktycznie nie wzrosły od 2000 r. i pozostają w tyle za gospodarkami porównywalnymi; presja demograficzna spowoduje spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym o 16% do 2050 r. (w porównaniu z 9% w strefie euro), a ograniczona cyfryzacja w połączeniu z rozdrobnieniem sektora przedsiębiorstw dodatkowo obniża wydajność. Te słabe strony ograniczają potencjalną stopę wzrostu Włoch, wymagając ponownego przyspieszenia reform strukturalnych, ukierunkowania inwestycji na przekwalifikowanie siły roboczej i transformację cyfrową oraz zaangażowania w długoterminową strategię zapewniającą trwały wzrost wydajności i zwiększenie kadr na rynku pracy.
• Na zakończenie – pomimo wspomnianych wyzwań warto podkreślić raz jeszcze: poprawa we Włoszech jest zauważalna i nie ma charaktery jedynie krótkotrwałego. Przyspieszenie realizacji projektów finansowanych w ramach NGEU pomogło już zniwelować lukę inwestycyjną Włoch w stosunku do strefy euro. Projekty te pełnią rolę katalizatora długo oczekiwanych modernizacji w zakresie mobilności, infrastruktury cyfrowej i systemów energetycznych. Ponieważ we Włoszech około 74% zapotrzebowania na energię zaspokaja import, rozbudowa mocy odnawialnych, wzmocnienie sieci przesyłowych i zróżnicowane dostaw są inwestycjami kluczowymi dla zapewnienia bardziej odpornego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w perspektywie długoterminowej, coraz częściej wspieranego przez partnerstwa publiczno-prywatne.
Stabilizacja wzrostu pomimo niewielkich postępów w pokonywaniu wyzwań strukturalnych
PKB Włoch jest już o 7,0% wyższy niż przed pandemią, a gospodarka odzyskuje dynamikę dzięki popytowi krajowemu. Konsumpcja powinna pozostać stabilna, wspierana przez odradzającą się siłę nabywczą gospodarstw domowych, a inwestycje będą stopniowo rosnąć wraz ze zmniejszaniem się niepewności i kontynuacją realizacji projektów finansowanych z funduszu NGEU. Prognozowany wzrost PKB wynosi +0,8% w 2026 r. i +1,0% w 2027 r., po szacowanym wzroście o +0,7% w 2025 r.
Trwały spadek cen, spowodowany głównie efektami bazowymi w sektorze energetycznym, spowodował, że inflacja we Włoszech spadła poniżej celu EBC wynoszącego 2%, osiągając średnio 1,5% w 2025 r. Oczekujemy tymczasowego odbicia spowodowanego zmiennością cen energii, ale inflacja powinna stopniowo zbliżyć się do celu w 2027 r., przynosząc ulgę gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom.
Poziom zatrudnienia osiągnął w 2025 r. rekordowy poziom, chociaż tempo tworzenia nowych miejsc pracy zaczęło ostatnio zwalniać. Bezrobocie w latach 2026–2027 powinno pozostać zasadniczo stabilne na poziomie około 6,0%, podczas gdy wzrost płac ma spaść poniżej 3%, dostosowując się do bardziej stonowanej inflacji. Wyzwania strukturalne, takie jak niski udział kobiet w rynku pracy (różnica w aktywności zawodowej kobiet i mężczyzn wynosząca 17,6% jest ponad dwukrotnie wyższa od średniej w strefie euro), spadająca wydajność i presja demograficzna, nadal mają negatywny wpływ na długoterminowy potencjał Włoch.
Ostatnio poprawiły się wyniki fiskalne, a wyższe dochody zmniejszyły deficyt do poziomu zbliżonego do celu 3%. Włochy wykorzystały prawie 80% środków z funduszu NGEU, choć rzeczywiste wydatki pozostają nieco powyżej 50%, co oznacza, że znaczna część środków – około 5,0% PKB – nadal pozostaje do wykorzystania. Środki te będą nadal wspierać wzrost gospodarczy po 2026 r., ale ryzyko fiskalne utrzymuje się, zwłaszcza w związku ze spadkiem dochodów z dotacji i wzrostem presji na wydatki związane z wyborami. Rząd prognozuje, że deficyt spadnie już do -3% PKB w 2025 r. i będzie nadal się poprawiał do -2,8% w 2026 r. i -2,6% w 2027 r., co potencjalnie umożliwi Włochom wyjście z procedury nadmiernego deficytu od wiosny 2026 r. Jednak spowolnienie wpływów podatkowych, wygasanie środków jednorazowych i rosnące potrzeby wydatkowe (w tym w zakresie obronności) będą stanowić wyzwanie dla finansów publicznych. Spodziewamy się, że włoski deficyt może spaść poniżej progu 3% dopiero w 2028 r., a dług publiczny ustabilizuje się na poziomie około 135% PKB, przy czym koszty odsetkowe pozostaną na wysokim poziomie około 3,7%.
W rezultacie premia za ryzyko dla Włoch znacznie spadła w porównaniu z najwyższymi poziomami z 2022 r. Rząd kierowany przez Giorgię Meloni – sprawujący władzę od października 2022 r. i zmierzający do tego, by stać się jedną z najdłużej rządzących ekip w najnowszej historii – przyczynił się do okresu stabilności politycznej. W połączeniu z ostrożną polityką fiskalną i znacznymi wpływami z funduszu NGEU przyczyniło się to do trwałego zmniejszenia spreadów obligacji skarbowych do najniższych poziomów od wielu lat. 10-letnie obligacje BTP są obecnie powszechnie postrzegane przez globalnych inwestorów jako znacznie bezpieczniejsze, a spread BTP-Bund wynosi około 60-70 punktów bazowych, czyli jest bliski najniższego poziomu od czasu kryzysu po 2008 r., co odzwierciedla większe zaufanie rynku i większy apetyt na włoskie obligacje skarbowe.
Pomimo poprawy konkurencyjność Włochy nadal pozostaje w tyle za kluczowymi krajami strefy euro pod względem strukturalnie niższej wydajności, presji demograficznej i utrzymującą się (pomimo częściowego zasypania w ostatnim czasie) luki inwestycyjnej, podczas gdy ich baza produkcyjna boryka się z rosnącą konkurencją w sektorach o wysokiej wartości dodanej i intensywnym wykorzystaniu technologii. Chociaż dynamika płac pozostaje umiarkowana, co sprzyja konkurencyjności kosztowej, wyniki kraju są nadal ograniczane przez wysokie podatki od pracy (obciążenie podatkowe na poziomie 42,3%), złożoność regulacji i wolniejsze tempo rozpowszechniania innowacji w porównaniu z krajami północnoeuropejskimi. Te strukturalne słabości są potęgowane przez stosunkowo niskie wykorzystanie technologii sztucznej inteligencji we Włoszech oraz stosunkowo niewielką intensywność badań i rozwoju, która pomimo stopniowej poprawy pozostaje poniżej poziomu liderów strefy euro. Wyniki eksportowe utrzymują się na dość dobrym poziomie, ale bez silniejszego przyspieszenia transformacji cyfrowej, wdrażania sztucznej inteligencji i inwestycji w badania i rozwój Włochy narażają się na dalsze osłabienie swojej pozycji konkurencyjnej, podczas gdy inne kraje rozwijają się szybciej dzięki wzrostowi opartemu na innowacjach.
Perspektywy konkurencyjności Włoch są jednak wspierane przez ponowny wzrost inwestycji publicznych, które powróciły do poziomu sprzed 2010 r. (jako % udziału w PKB). Powrót do średniego poziomu w strefie euro częściowo był możliwy dzięki ramom NGEU, które zapewniły Włochom dodatkowe możliwości inwestycyjne, mimo że krajowa przestrzeń fiskalna pozostaje strukturalnie ograniczona (ze względu na zadłużenie i koszt jego obsługi). Silniejsze inwestycje publiczne powinny pomóc w rozwiązaniu długotrwałych problemów związanych z infrastrukturą, cyfryzacją i wydajnością.
Jednocześnie Włochy odzyskują atrakcyjność dla inwestycji zagranicznych. W 2024 r. trendy w zakresie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) potwierdziły wysoki stopień integracji z głównymi gospodarkami europejskimi – w tym Niemcami, Francją i Holandią – a także Stanami Zjednoczonymi. Ogólny wzrost wartości BIZ w porównaniu z 2023 r. świadczy o większym zaufaniu inwestorów i wzmacnia atrakcyjność Włoch jako miejsca lokowania kapitału.
Handel również okazał się odporny na niepewność związaną z cłami. Dane dotyczące krajów spoza UE pokazują, że włoski eksport i import wzrosły odpowiednio o +2,3% i +3,4% w 2025 r. (z +1,3% i –3,1% w 2024 r.), zamykając rok z nadwyżką w wysokości 56,1 mld EUR – tylko 1,5 mld EUR poniżej poziomu z 2024 r. Warto zauważyć, że nadwyżka w handlu z USA zmniejszyła się tylko nieznacznie do 34,2 mld EUR (z 38,9 mld EUR), ponieważ włoski eksport do USA wzrósł o +7,2%, podczas gdy import wzrósł o +35,6%, głównie w wyniku zakupów dokonanych przed zmianami taryf celnych. Chociaż całkowity eksport w listopadzie 2025 r. pozostał zasadniczo na niezmienionym poziomie w ujęciu rok do roku (-0,1%), kluczowe sektory o wysokiej wartości nadal wspierały odporność eksportu, takie jak metale (+17,0% r/r), produkty farmaceutyczne (+6,1%) oraz maszyny i urządzenia (+3,2%).
Nowe ramy dotyczące niewypłacalności mają na celu rozwiązanie długotrwałego problemu opóźnionego rozpoznawania kryzysu poprzez skłonienie przedsiębiorstw do wcześniejszej diagnozy i ustrukturyzowanych procedur restrukturyzacyjnych, co zmniejsza motywację do opóźniania zgłoszeń. W rezultacie przypadki niewypłacalności są obecnie rejestrowane wcześniej i w sposób bardziej przejrzysty, co przyczynia się do szacowanego wzrostu liczby spraw o 35% w 2025 r. i pomaga ograniczyć opóźnienia w likwidacji przedsiębiorstw oraz skutki uboczne dla łańcucha dostaw w miarę upływu czasu. W perspektywie długoterminowej oczekuje się, że liczba upadłości ustabilizuje się na obecnym poziomie, ale nowe ramy zapewnią szybsze wykrywanie trudności finansowych, dzięki czemu problemy będą widoczne wcześniej, a nie całkowicie wyeliminowane.
Czynniki krótkoterminowe pobudzają wzrost, ale realizacja reform i strategia przemysłowa nie nadążają
Średni roczny wzrost PKB Włoch w latach 2022–2027 ma przewyższyć wyniki z dekady 2010–2019 (+1,5% w porównaniu z +0,2%). Biorąc pod uwagę strukturalnie niski wzrost liczby ludności, Włochy wyprzedziły nawet Hiszpanię pod względem skumulowanego wzrostu, a PKB na mieszkańca wzrósł najbardziej spośród dużych gospodarek europejskich. Jednak znaczna część tej poprawy wynika z odziedziczonego programu ulg podatkowych Superbonus (zatwierdzonego podczas pandemii Covid-19), który pobudził budownictwo, zanim został najpierw ograniczony, a następnie zniesiony przez obecny rząd. Wzrost gospodarczy był również silnie wspierany przez fundusze NGEU (10,6% PKB w 2021 r.); szacujemy, że fundusze te przyczyniły się do dodatkowego wzrostu PKB o średnio około 0,25 punktu procentowego rocznie w latach 2021–2024.
Zatrudnienie osiągnęło rekordowy poziom, ale wzrost ten odzwierciedla w dużej mierze ożywienie cykliczne, a nie nowe polityki strukturalne. Ogólne obciążenia podatkowe pozostają wysokie, co ogranicza zachęty dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Według włoskiej Rady Budżetowej około 50% odnowionej redukcji klina podatkowego ma przynieść korzyści podatnikom o dochodach powyżej 48 tys. EUR, którzy stanowią 8% ogółu. Rząd Meloni zniósł program dochodu obywatelskiego (Reddito di cittadinanza), próbując przejść od biernego wsparcia dochodów do aktywizacji udziału w rynku pracy, dostosowując zachęty do szkoleń i zdolności do zatrudnienia.
Główne reformy rządu (modernizacja administracji publicznej, usprawnienie wymiaru sprawiedliwości, uproszczenie procedur udzielania zamówień publicznych, cyfryzacja i poprawa przestrzegania przepisów podatkowych) są realizowane głównie w ramach NGEU. NRRP (krajowy plan odbudowy i odporności) uwzględnia te reformy jako obowiązkowe etapy związane z kolejnymi wypłatami, dzięki czemu fundusze UE stają się głównym motorem napędzającym reformy strukturalne, które przyniosą długoterminowe efekty.
Pomimo kluczowej roli przemysłu wytwórczego, który nadal stanowi 17,4% wartości dodanej brutto, kraj nie przeprowadził żadnej istotnej reformy polityki przemysłowej. Luka ta jest znacząca, biorąc pod uwagę słabości ujawnione przez kryzys energetyczny w 2022 r., który podkreślił potrzebę spójnej, długoterminowej strategii konkurencyjności, szczególnie w sektorach o wysokiej wartości dodanej, gdzie niezbędna jest modernizacja technologiczna, cyfryzacja i osiągnięcie niezbędnego efektu skali.
W zakresie polityki fiskalnej do poprawy krótkoterminowych perspektyw przyczyniły się również środki jednorazowe. Rząd uruchomił program prywatyzacji o wartości 20 mld EUR do 2026 r., zwiększając dochody jednorazowe i pomagając zmniejszyć krótkoterminową presję na finanse publiczne. Dodatkowe środki są mobilizowane poprzez działania mające na celu walkę z uchylaniem się od opodatkowania (w tym niedawne amnestie podatkowe), które przyniosły solidne wpływy, ale mogą stać się narzędziem strukturalnym i powtarzalnym.
Wreszcie Meloni wzmocniła geopolityczny profil Włoch: kraj ten odgrywa obecnie bardziej centralną rolę w procesie decyzyjnym UE, jest bardziej zharmonizowany z głównymi partnerami w zakresie priorytetów strategicznych i bardziej proaktywny w kształtowaniu polityki śródziemnomorskiej i afrykańskiej poprzez Piano Mattei, który promuje wspólne projekty w zakresie odnawialnych źródeł energii, gazu ziemnego, infrastruktury wodnej i szerszych inicjatyw związanych z transformacją energetyczną w kluczowych afrykańskich krajach partnerskich, wspieranych początkowym budżetem w wysokości 5,5 mld EUR. W ramach UE to geopolityczne przeorientowanie zostało wzmocnione przez wysiłki na rzecz zacieśnienia więzi z kluczowymi partnerami. Warto zauważyć, że Włochy i Niemcy podjęły działania mające na celu zacieśnienie stosunków dwustronnych w zakresie polityki europejskiej, konkurencyjności przemysłowej, bezpieczeństwa, transformacji energetycznej, partnerstw rozwojowych i współpracy kulturalnej, odzwierciedlając wspólne zaangażowanie w NATO, integrację UE i trwałe wsparcie dla Ukrainy. Chociaż w komunikacji publicznej kładzie się nacisk na zgodność polityczną, pogłębiająca się współpraca odzwierciedla również pragmatyczną współzależność gospodarczą: Niemcy są najważniejszym partnerem handlowym Włoch, konsekwentnie odpowiadając za znaczną część włoskiego eksportu i importu. Według danych z 2024 r. Niemcy stanowiły 10% włoskiego eksportu i 15% importu Włoch, co podkreśla strukturalne znaczenie tych relacji dla włoskiej gospodarki opartej na produkcji przemysłowej.
NGEU (Next Generation EU – w Polsce znane jako KPO): długoterminowe korzyści
NGEU miało już pozytywny krótkoterminowy wpływ na gospodarkę od strony popytu, ale istnieje również długoterminowa korzyść po stronie podaży wynikająca z modernizacji infrastruktury. Włoski plan inwestycyjny finansowany z NGEU przeznacza 23,7 mld EUR na zrównoważoną mobilność – w tym korytarze kolejowe, połączenia regionalne i transport o dużej przepustowości – oraz 41,3 mld EUR na cyfryzację i konkurencyjność oraz 16,9 mld EUR na spójność, koncentrując się na długotrwałych utrudnieniach w logistyce, dostępności i dysproporcjach terytorialnych. Inwestycje te stanowią rzadką okazję do rozwiązania problemów, które od dawna hamują produktywność, oraz do trwałej poprawy czasu podróży, łączności i potencjału wzrostu gospodarczego.
Podobna dynamika dotyczy energii. Dzięki 55,5 mld EUR przeznaczonym na ekologiczną transformację i kolejnym 11,2 mld EUR w ramach rozdziału REPowerEU Włochy przyspieszają wdrażanie odnawialnych źródeł energii, wzmacnianie sieci i modernizację efektywności energetycznej – kluczowe działania mające na celu obniżenie strukturalnie wysokich kosztów energii i zmniejszenie narażenia na zewnętrzne wstrząsy. Potrzeba jest znaczna: Włochy mają jeden z najwyższych wskaźników zewnętrznej zależności energetycznej w strefie euro, zaspokajając przy pomocy importu około 74% swojego całkowitego zapotrzebowania na energię, głównie w postaci gazu ziemnego i ropy naftowej. Chociaż zależność ta nieznacznie się zmniejszyła w porównaniu z 2019 r., kraj ten pozostaje w dużym stopniu narażony na ryzyko związane z dostawami z zagranicy, a kluczowe importowane surowce pochodzą z Algierii, Azerbejdżanu, Libii i Stanów Zjednoczonych. Inicjatywy krajowe, takie jak Piano Mattei, uzupełniają te wysiłki poprzez dywersyfikację partnerstw w zakresie dostaw. Łącznie środki te stanowią, obok modernizacji infrastruktury, kluczowy filar wzmacniania długoterminowej odporności i potencjału wzrostu Włoch.
